Tryggleik i kulissane

Fredrikshalds Teater er eit kulturminne i aktiv bruk, noko som stiller høge krav til tryggleik og vern. Sikringstiltaka viser korleis ein kan kombinere brannsikring, teknisk tilpassing og gode rutinar for å ta vare på det unike kulturminnet. Løysingane er gjennomførte med stor presisjon og tilpassing til teaterdrift, slik at både autentisitet og tryggleik speler sine viktige roller i kulissane.

Fredrikshalds Teater i Halden vart oppført i 1838 på initiativ frå «Det dramatiske selskap i Fredrikshald». Bygningen er landets einaste bevarte barokkteater og har vore i kontinuerleg bruk sidan oppføringa. Teateret vart reist som utmura bindingsverk, og i 1851 kom eit tilbygg i tømmer. Eksteriøret er utforma i empirestil, medan teaterrommet har barokkpreg. Arkitekt for bygningen var Balthazar Nicolay Garben.

Teateret har ein unik konstruksjon med skrått scenegolv og mange originale kulisser. Det skrå scenegolvet og oppbygginga av kulissene er typisk for rokokko- og barokkteatera. Fredrikshalds Teater skil seg frå liknande teater i Europa, som ofte var tilgjengelege berre for fyrstar og kongehus, medan Fredrikshalds Teater vart brukt av borgarane i byen. Bygningen rommar, i tillegg til scene og sal, to stover og ein ballsal. Inngangspartiet er eit tilbygg frå 1982. I perioden 1979-1982 gjekk bygningen gjennom ei større restaurering.

Gjennom historia har teateret vore ein sentral kulturarena i Halden. Lokale teatergrupper har sett opp framsyningar her, mellom anna Brageteateret som var fast inventar frå 1910. I dag blir teateret drive og eigd av stiftinga Halden historiske Samlinger, ei avdeling av Østfoldmuseene.

Fredrikshalds Teater er ein gamal bygning i aktiv bruk til teater og konsertar. Dette gir særlege utfordringar knytt til brannrisiko, slitasje og behov for å sikre bygningen mot skadar – både frå dagleg bruk og frå ytre påverknader.

Det har vore arbeidd med forskjellege sikringstiltak ved teateret over fleire år. Det eldre sprinklaranlegget er eit tørrøyrsanlegg, som dei seinare åra har vorte oppgradert til eit «preaction»-anlegg, som krev både røyk- og varmesignal før utløyse. Dette reduserer risikoen for falsk utløyse og vasskadar. I tillegg er det montert brannalarm med direkte kopling til Halden brannvesen. Sensorar over scena er tilpassa teateraktivitet, som bruk av scenetåke. Det elektriske anlegget er oppgradert, og LED-belysning er installert for å redusere brannfare og energibruk.

Andre tiltak viser òg korleis sikring kan kombinerast med god drift. Då det skulle gravast i gata utanfor bygningen, vart det montert sensorar som registrerte risting og var kopla direkte til gravemaskina. Ved fare for skade fekk maskina varsel om å stoppe eller endre arbeidet.

Sceneriggen er framleis tradisjonell med hamptau og manuell rigging. Gode vedlikehalds- og kontrollrutinar sikrar tryggleik og bevarer den autentiske opplevinga for aktørar og publikum. For å redusere slitasje er bruken regulert til maksimalt 100 dagar i året, og leigetakarar må følgje retningslinjer for bruk. I tillegg er det installert eit fast, høgkvalitets lydanlegg med moderne teknologi som alle produksjonar kan nytte, noko som reduserer behovet for omfattande rigging og minimerer skadar.

Tiltaka viser korleis ein kan kombinere brannsikring, teknisk tilpassing og gode rutinar for å bevare eit kulturminne i aktiv bruk. Sikringstiltaka speler viktige roller saman med det gode arbeidet som er gjort med teknisk infrastruktur og istandsetting ved teateret.

• Oppgradering av sprinklaranlegg til «preaction» reduserer risiko for vasskadar og falsk utløyse.
• Brannalarm med direkte kopling til brannvesen gir rask respons og høgare tryggleik.
• Brannsensorar tilpassa teateraktivitet, som scenetåke, sikrar funksjon utan feilutløysing.
• Vibrasjonssensorar ved gravearbeid viser korleis overvaking kan hindre skadar på bygningen.
• Kombinasjon av brannsikring, teknisk tilpassing og bruksregulering bevarer kulturminnet i aktiv bruk.