Kulturmiljø, kulturminner og landskap
Kulturmiljø i næring og industri
Noreg er ein industri- og teknologinasjon. Dei industrielle kulturmiljøa vitnar om framveksten av det moderne Noreg.
Kulturmiljø knytt til næring og industri fortel historia om korleis me har brukt naturressursar, utvikla teknologi og skapt arbeidsplassar gjennom tidene. Desse spora gir oss kunnskap om samfunnsutviklinga og viser korleis industri og næringsliv har forma Noreg. Å ta vare på kulturmiljøa handlar ikkje berre om bygningar og anlegg, men også om historiene dei rommar.
Kva omfattar kulturmiljøet?
Omgrepet dekkjer alt frå forhistoriske hellegroper til moderne fabrikkar og kraftverk. Det gjeld særleg sekundærnæringane – verksemder som foredlar råvarer frå primærnæringane, som fiskeforedling, trandamperier og treforedling. Desse miljøa har vore avgjerande for stadsutvikling og har skapt grunnlag for handel, transport og teknologi.
Kvifor er dei viktige?
Kulturmiljøa gir innsikt i arbeidsliv, teknologi og samfunnshistorie. Dei skaper identitet og tilhøyrsel, og dei kan vera ein ressurs i berekraftig utvikling. Ombruk av bygningar og anlegg reduserer klimagassutslepp, og levande kulturmiljø gir opplevingar og kunnskap som kan brukast i turisme, undervisning og lokal verdiskaping.
Historiske linjer
Frå forhistorisk tid finn me spor etter oljeutvinning i hellegroper og jernproduksjon som la grunnlaget for handel og makt. Industrialiseringa førte til bergverk, treforedling, fiskeforedling og skipsbygging. I moderne tid har elektrokjemisk industri, olje- og gassutvinning og digitalisering prega utviklinga, og i dag er grøn teknologi ei viktig drivkraft.
Utfordringar
- Manglande mangfald: Nyare industri og småbedrifter er lite representert.
- Mange kulturmiljø er ikkje dokumentert.
- Ikkje anerkjend: Bygningar og anlegg frå nyare tid er ikkje alltid verdsett som kulturmiljø.
- Krevjande ombruk: Store bygg og område kan vera kostbare å setja i stand.
- Kompetansemangel: handverkarar treng kunnskap om materiale som stål og betong, og om drift av eldre maskiner.
- Treng styrka samarbeid: Fleire sektorar deler ansvaret.
- Forureining: Å ta i bruk byggverk og landskap kan krevja ekstra tiltak og kostnadar til miljøsanering.
Nasjonal satsing
I den nasjonale satsinga på kulturmiljlø i næring og industri skal vi ta tak i desse utfordringane ved å leggje vekt på tre deltema.
